Marrëveshja mbetet e brishtë pavarësisht zgjatjes nga Trump
Presidenti amerikan Donald Trump njoftoi të martën zgjatjen e armëpushimit mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, vetëm disa orë pasi kishte kërcënuar se do të rifillonte bombardimet ndaj vendit nëse nuk arrihej një marrëveshje para skadimit të tij një ditë më pas. Duke përmendur “përçarjen serioze” të qeverisë iraniane, Trump tha se do të përmbahej nga sulmet derisa udhëheqësit iranianë të arrinin një “propozim të unifikuar” për paqe. Ai nuk përcaktoi një afat të ri.
Kjo nuk është hera e parë gjatë konfliktit që Trump kalon shpejt nga paralajmërimet për dhunë të afërt në hapje ndaj diplomacisë. Fakti që ai është tërhequr vazhdimisht nga kërcënime të tilla sugjeron se ai synon t’i japë fund konfliktit, i cili është jopopullor në Shtetet e Bashkuara dhe ka shkaktuar një krizë globale energjetike.
Megjithatë, armëpushimi mbetet shumë i brishtë dhe nuk është e qartë nëse do të zhvillohet një raund tjetër bisedimesh paqeje. Bllokada detare amerikane ndaj porteve iraniane vazhdon (edhe pse disa anije raportohet se po kalojnë), ndërsa Teherani vazhdon të ushtrojë kontroll të fortë mbi Ngushticën e Hormuzit. Të mërkurën, Irani qëlloi ndaj disa anijeve në këtë ngushticë dhe sekuestroi dy prej tyre.
Retorika dhe veprimet kontradiktore të Trump gjatë konfliktit, si dhe historia e tij e ndërhyrjeve ushtarake kundër Iranit gjatë negociatave, janë ndër arsyet pse një marrëveshje duket ende e largët. Teherani, i cili e ka quajtur bllokadën amerikane shkelje të armëpushimit, ka bërë të qartë se nuk i beson Trump. Mahdi Mohammadi, këshilltar i kryetarit të parlamentit iranian dhe negociatorit kryesor Mohammad Bagher Ghalibaf, tha se zgjatja e armëpushimit “nuk do të thotë asgjë” dhe është vetëm një “manovër për të fituar kohë për një sulm të papritur”.
Ghalibaf deklaroi gjithashtu se një armëpushim i plotë ka kuptim vetëm nëse përfundon bllokada amerikane.
Arsyeja e dhënë nga Trump për zgjatjen e armëpushimit, përçarja e udhëheqjes iraniane si rezultat i luftës, përbën gjithashtu një pengesë të madhe për një zgjidhje diplomatike. Ka shumë shenja që negociatorët kryesorë të Iranit, përfshirë ministrin e Jashtëm Abbas Araghchi, nuk janë në një linjë me elementët më të ashpër të Gardës Revolucionare Islamike, të cilët duket se po forcojnë kontrollin mbi vendimmarrjen në vend.
Me armëpushimin që qëndron në një ekuilibër të brishtë, lindin disa pyetje kryesore nëse ai dështon përfundimisht.
A do të rifillojë lufta e Izraelit kundër Hezbollahut? Armëpushimi në Liban mes Izraelit dhe Hezbollahut, një grup militant i lidhur me Iranin, është gjithashtu shumë i brishtë. Të dyja palët kanë akuzuar njëra-tjetrën për shkelje që nga hyrja në fuqi e tij javën e kaluar, edhe pse diplomacia mes Izraelit dhe qeverisë libaneze vazhdon. Ky armëpushim është i lidhur ngushtë me atë SHBA–Iran, edhe pse fillimisht Izraeli dhe SHBA refuzuan ta përfshinin Libanin në marrëveshje, pavarësisht insistimit të Teheranit. Para shpalljes së një armëpushimi 10-ditor në Liban më 16 prill nga Trump, kjo mosmarrëveshje pothuajse e rrëzoi marrëveshjen SHBA–Iran. Libani po kërkon zgjatje të armëpushimit dhe priten bisedime të tjera në Uashington, por nëse marrëveshja SHBA–Iran dështon, Izraeli mund të rifillojë plotësisht operacionet në Liban.
A do të nisë SHBA një operacion tokësor në Iran? Para shpalljes së armëpushimit, pati shumë spekulime se Trump mund të dërgonte trupa amerikane në Iran si pjesë e operacioneve të mundshme, përfshirë marrjen nën kontroll të ishullit Kharg, i vogël por strategjik, dhe sigurimin e uraniumit të pasuruar të Iranit. Ekspertët ushtarakë paralajmërojnë se operacione të tilla do të ishin jashtëzakonisht të rrezikshme dhe do të vinin trupat amerikane në rrezik serioz. Megjithatë, këto opsione mbeten në tryezë.
Shtetet e Bashkuara kanë më shumë se 50 mijë trupa të vendosur në Lindjen e Mesme, përfshirë mijëra marinsa dhe parashutistë, si dhe qindra forca speciale. Forca të tjera janë gjithashtu në rrugë drejt rajonit, së bashku me mjete të tjera ushtarake.
Një operacion për shpëtimin e ekuipazhit të një avioni luftarak amerikan të rrëzuar në fillim të prillit është rasti i vetëm i konfirmuar publikisht i hyrjes së forcave tokësore amerikane në Iran gjatë këtij konflikti. Por nëse armëpushimi dështon, Trump mund të vendosë se dërgimi i trupave në terren është i nevojshëm për të rritur presionin ndaj Teheranit dhe për të arritur objektivat e shpallura të luftës, pavarësisht pretendimeve të tij se këto objektiva janë arritur tashmë. Senatori republikan Roger Marshall deklaroi se SHBA mund të duhet të hyjë në Iran për “ta përfunduar punën” nëse nuk arrihet një marrëveshje në javët në vijim.
Cilat janë kapacitetet e mbetura ushtarake të Iranit? Trump dhe zyrtarë të tjerë të lartë kanë bërë deklarata të gjera për ndikimin e sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj ushtrisë iraniane. “Kemi shkatërruar flotën e tyre detare. Kemi shkatërruar forcën ajrore. Kemi eliminuar drejtuesit e tyre”, tha Trump të martën.
Megjithëse nuk ka dyshim që lufta ka çuar në vdekjen e shumë drejtuesve të lartë iranianë, përfshirë udhëheqësin suprem Ali Khamenei, dhe ka dobësuar ndjeshëm ushtrinë, ka shenja në rritje se administrata Trump mund ta ketë mbivlerësuar shkallën e dëmit.
Rrëzimi i avionëve amerikanë dhe sulmet e vazhdueshme ndaj anijeve tregtare tregojnë se Irani ruan ende kapacitete që përbëjnë kërcënim nëse armëpushimi dështon. Gjenerallejtënant James Adams, drejtues i Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes së SHBA-së, tha se Irani “ruan mijëra raketa dhe dronë sulmues njëkahësh që mund të kërcënojnë forcat amerikane dhe aleatët në rajon, pavarësisht dobësimeve të pësuara”.
Çfarë ndodh me Ngushticën e Hormuzit? Duke qenë se kontrolli i kësaj ngushtice mbetet i diskutueshëm edhe gjatë armëpushimit, pritet që kjo situatë të vazhdojë nëse marrëveshja dështon. Kontrolli i Iranit mbi këtë rrugë detare ka qenë leva e tij më e fortë në konflikt dhe pritet të përdoret si mjet presioni edhe në të ardhmen. E ardhmja e Ngushticës së Hormuzit mbetet një nga çështjet më të mëdha të pazgjidhura.
A do ta mbyllin Houthit Bab el-Mandeb? Rebelët Houthi në Jemen, aleatë të Iranit, mund të ndërmarrin hapa për të bllokuar ngushticën Bab el-Mandeb, një rrugë kyçe që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit, nëse luftimet mes SHBA-së dhe Iranit rifillojnë. Si Houthit, ashtu edhe Irani e kanë përmendur këtë si një masë të mundshme hakmarrëse, e cila do të shtonte më tej presionin mbi ekonominë globale, tashmë të goditur nga situata në Hormuz.